Ana sayfa KÜLTÜR CoronAntoloji/KÖY ENSTİTÜLERİ / KIRSAL KALKINMA – ARICILIK

CoronAntoloji/KÖY ENSTİTÜLERİ / KIRSAL KALKINMA – ARICILIK

780
4
PAYLAŞ

Cumhuriyetimizin en önemli ve özgün eğitim, aydınlanma ve kırsal kalkınma projesi olan Köy Enstitülerinin kuruluşunun 80. yılında; ülkemiz eğitiminin tüm uluslararası değerlendirme kriterlerinde ‘dibe vurduğu’ yılları yaşıyoruz.

‘Tüketici eğitimden üretici eğitime geçilerek toplumun yeni baştan örgütlenmesini amaçlayan kansız ve sessiz devrim ‘ (1) kurumları olarak da tanımlayabileceğimiz enstitülerin 14 yıllık kurumsal varlık sürecinde; ülkemiz eğitimine, aydınlanma devrimlerine ve kırsal kalkınmaya etkisi artık tartışma götürmez bir gerçektir. Kurulduğu günden bugüne Cumhuriyetimiz karşıtlarınca insafsız saldırı ve karalamalara uğrayan Köy Enstitüleri ve mezunlarının çileli ve cefakar mücadelesi; çağdaş eğitim yolunda yüz akı olmuştur. Köy Enstitülerinden ‘iş içinde işle eğitim’ yöntemi ile mezun olan öğretmenlerin eğitim ve aydınlanma devrimlerine etkisi doğal olarak öne çıkarılarak inceleme/değerlendirme konusu olmuş, ‘kırsal kalkınmaya’ etkileri ise yeterince değerlendirilmemiştir.

‘Köy Enstitüsünü bitiren öğretmen sadece öğretmen olmuyor aynı zamanda ziraatçilik, sağlıkçılık, duvarcılık, demircilik, terzilik, balıkçılık, arıcılık, bağcılık ve marangozluk konularını uygulamalı öğrenerek, görev yaptığı köylerde halka örnek olmaları, eğitmeleri’ sistemin genel çerçevesini oluşturmuştur. Yokluk yıllarında bozkıra koşan mezunların, yörenin gelişimine ciddi etkisi olan başarılı ‘kırsal/toplumsal kalkınma’ girişimlerinin gereğince irdelenmediği görülmektedir. Bu düşünceyle ülkemiz arıcılığının ‘KARA KOVANDAN FENNİ KOVANA’ geçiş sürecinde ciddi emekleri olan enstitülü cefakar öğretmenlerimizin örnek çalışmaları incelenmeye çalışılmıştır.

Geleneksel arıcılık yapılan ülkemizde; 1931 yılında yapılan 1. Ziraat Kongresi arıcılığın kalkınması yolunda önemli bir atılım olmuştur. 1930’lara doğru Ankara Tek. Tarım Okulu ve Gazi Çiftliği’ndeki arıcılık faaliyetleriyle ilk kez ciddi bir şekilde ele alınmıştır.(2) 1930’larda Atatürk’ün önerisiyle Macaristan Gödöllü Tarım Okulu’na ziraat ve öğretmen okulu mezunlarından gönderilen kursiyerlerin fenni(modern) arıcılığı başarıyla uygulayarak örnek olmaları, arıcılığa önemli ilgi kazandırmıştır.(2) Tüm Köy Enstitüleri ve Eğitmen Kurslarında uygulamalı arıcılık dersleri verilmiş, kurslar düzenlenmiştir. Fenni arıcılığın gelişmesi için yapılan tüm çalışmalarda dönemin çeşitli özel ve kamu kurumlarının başarılı çalışmaları da söz konusudur. Bununla birlikte; 1940-54 yılları arasında Köy Enstitülerinde diğer tarım kollarında olduğu gibi uygulamalı dersler alan mezunların bir kısmı görev yaptıkları köylerde fenni arıcılığı fiilen yaparak ve halkı eğiterek, örnek ve destek olarak gelir elde etmelerinin görülmesi gelişmeyi hızlandırmıştır.

Köy Enstitülerinin kuruluş sürecinde eğitimde yaşanan uzman sıkıntısı arıcılıkta da görülür. Macaristan Gödöllü Tarım Okulu arıcılık kursu mezunu Salih Arı’nın arıcılık konusundaki başarılı çalışmalarının MEB’ca öğrenilmesi üzerine görev önerilir. Hasanoğlan ve Çifteler’de inceleme yaparak rapor hazırlayan Salih Arı usta öğretici olarak Kepirtepe KE de görev alır. Görev döneminde enstitülerden gönderilen öğrencilere kurs vermiş, Ladik KE arıcılık bölümünü de kurmuştur. Arıcılık konusunda örnek ve başarılı çalışmalar yapan Arı; ‘öğrencilerinin öğretmenlik hayatlarında kendilerine yarar sağladıkları ve çevreye örnek olduklarını’ ifade etmiştir. (3)

Yücel ve Tonguç’un Gölköy KE gezisinde tanıdıkları kitaplardan arıcılık öğrenen İlyas Pınarbaşı, eğitim için Kepirtepe’ye usta öğretici Salih Arı’ya gönderilir. İlyas Pınarbaşı öğrenciliği ve öğretmenliği döneminde, enstitülerde ve ilçelerde arıcılık kursları açmıştır.Ballarını, ‘Balpınar’ markası ile pazarlayan Pınarbaşı; ülkemizde ilk defa ‘arı sütünü’ ambalajlayarak pazarlamış, 1971 yılında Osman Nuri Koçtürk’le (Tarhana Osman) birlikte, ‘Gençlik, Yaşlılık ve Arı Sütü’ kitabını yayınlamıştır. (2)

Arifiye, Pazarören ve Pamukpınar KE nin kuruluş aşamalarında görev alan Tarım öğretmeni Ömer Yurdugül (Ziraat Ömer) (4) Ankara Ziraat Mektebini bitirmesini takiben Gazi Çiftliğinin kuruluşunda çalışmış, diğer görevlerinden sonra Tonguç’un önerisi ile göreve başlamıştır. 1970 yılına kadar Pamukpınar’da çalışan Yurdugül arıcılığa özel önem vermiştir.(5)

Arifiye KE de ise, Bulgaristan’da arıcılık uzmanlığı almış İzmit’te yerleşik göçmen Sıdıka Hanım usta öğretici olarak görevlendirilmiş, başarılı çalışmalar yapmıştır.(6) Cilavuz KE Müdürü Halit Ağanoğlu ise; ‘şartları elverişli bir yer seçerek arı evini ve kışlağı meydana getirdiklerini’ yazar. (7) Artık, ‘arıcılığın teorisini de pratiğini de hazmetmiş’ öğretmen Zakir Güven, Cilavuz’da görev başındadır (8) Tüm enstitülerde ‘ arı evi ve kışlağı’ bulunduğu, işliklerde ise fenni kovan ve diğer malzemelerin öğrencilerce yapıldığı bilinmektedir.

Arıcılığa uygun bölgelerde görev yapan enstitülü öğretmenlerin anı ve anlatımlarında belirtikleri üzere; ilk etapta imkanları ölçüsünde aileleri ve köylülere ait kara kovanları fenni kovanlara aktardıkları görülmektedir. Zamanla verim ve başarı düzeyine göre kovan adetleri artırılarak 1960’lı yıllarda ise gezginci arıcılığa geçildiği, bal ve diğer arıcılık gelirinin arttığı, diğer arı ürün ve malzemelerin imalatı-ticaretinin geliştiği ifade edilmektedir.

Pamukpınar KE de Ziraat Ömer’den öğrendiği arıcılığa memleketi Zara’da başlayan Mürteza Üstündağ , yaşamı boyunca arıcılık faaliyetini sürdürmüş, yörede fenni arıcılığın öncüsü ve destekçisi olmuştur. Halen aile fertlerince sürdürülen arıcılık faaliyetleri önemli boyutlara ulaşmıştır. (9) Arıcılar Birliğine kayıtlı 240 aktif üye bulunan Zara’da yerel üreticilerin bal rekoltesinin 450 tona yaklaştığı öğrenilmiştir. 19 yıldır bal ve kültür festivali düzenlenen Zara’da, 2020 yılından itibaren festivalin,bir vefa örneği olarak ‘Zara Öğretmen Mürteza Üstündağ Bal ve Kültür Festivali’ olarak düzenleneceği öğrenilmiştir. (10)

Pamukpınar’da Ziraat Ömer’in diğer öğrencisi Niyazi Ünsal’da; memleketi Refahiye’de arıcılığa başlamış, 1990 yılına kadar devam ettirmiştir. İlçede gezginci arıcılığı başlatmış, köylülere eğitim vermiş, destekte bulunmuştur. Halen yeğenleri arıcılığa devam etmektedirler. Bir dönem Erzincan Senatörü seçilen Ünsal’ın ‘arı çobanlığı’ haberlere konu olmuştur. (11) Ayrıca; ilçede Pamukpınar mezunu 30 öğretmenden 8’i fiilen arıcılık yaparak arıcılığı köylere yaymışlardır. Arıcılar Birliğine kayıtlı 200 aktif üyesi bulunan ilçede yerel üreticilerin bal rekoltesinin 350 tonun üzerinde olduğu öğrenilmiştir. 2010 yılında Tarım Kredi Koop. Birliğince 200 ton işleme kapasiteli bal paketleme tesisi hizmete açılmıştır. Refahiye’de 19 yıldır bal festivali düzenlenmektedir.

Öğretmen Ömer Yurdugül’ün öğrencileri Mürteza Üstündağ , Niyazi Ünsal ve diğer öğretmenlerin ilçelerinde başlattıkları, destekledikleri arıcılığın sürdürülerek günümüze yansıması yerelde arı ürünleri ile arıcılık malzemeleri ticaretinin ciddi boyutlara ulaşması dikkat çekici önemli bir kırsal kalkınma örneği değil midir?

Kızılçullu KE mezunlarından Fikri Köseoğlu (sağlık kolu) ve Arif Çelik Muğla-Yerkesik ‘de önce kara kovanlarını fenni kovanlara naklederek çevre köylere örnek olur, destek verirler. Çam balının iyi gelir getirmesi üzerine köylerde arıcılık yaygınlaşır. Fikri Köseoğlu’nun başkan, Arif Çelik’in üye olduğu Yerkesik Kalkınma Kooperatifi’ni 1971 yılında kurarlar. Hayvancılık ve arıcılıkla uğraşan 540 üyeli kooperatif; arıcılığın gelişmesi üzerine kovan ve teneke kutu imalatına da başlamıştır.( 12) Dönemin koşullarında entegre arıcılık ve paketleme bölümü kuran kooperatif, 1974’de Almanya’dan petek makinası ithal ederek imalata başlanmıştır. Arıcılığın çok geliştiği bilinen Yerkesik’te kooperatifin iç çekişmeler sonucu zamanla tasfiye edildiği öğrenilmiştir. (13)

Çifteler ve Yüksek KE mezunu Ali Yılmaz, Bozkır’da iki eğitmen ve bir kaç öğretmenle birlikte fenni arıcılığa başlarlar. Seydişehir’e tayini üzerine orada da arıcılığa devam eder. Seydişehir Arıcılar Derneği’ni kurmasını takiben petek döküm evi ve işlik kurarak petek, kovan ve diğer malzemelerin imalatıyla ucuz fiyatlarla satılması sağlanır.(14) Çifteler KE mezunu Dursun Kara’da benzer çalışmayı Kızılcahamam’da yapar.(14)

Arifiye KE mezunu Aziz Topuz ise; arıcılıktan elde ettiği gelirle inşa ettiği ‘Arı Apartmanının’ giriş katında kurduğu arıcılık malzemeleri imalatı ve satışı yapan firması aile fertlerince halen çalıştırılmaktadır.(15)

Gönen KE mezunu A.Osman Akalın’da Dinar’da arıcılığa başlamış, çevresine örnek ve önder olmuştur. İlçede arıcılığın gelişmesi üzerine kovan imalatına başlamış,arıcılara ve kamu kurumlarına pazarlamıştır. Arıcılık malzemeleri ve kovan imalatı yapan firması faaliyetine devam etmektedir.(16)

Gölköy KE mezunu Nuri Çelik Yazıcıoğlu ise yıllar sonra; ‘İlyas Pınarbaşı isimli bir ağabeyimiz vardı. O Çankırı’da ve orta anadoluda teknik arıcılığın gelişmesinde bir öncüdür’ ifadesiyle (17) vefasını gösterir. Çankırı milletvekili seçilen öğretmenimizin arıcılıktan kopamadığı haberlere konu olmuştur. (18)

Cilavuz KE mezunu Çimşit Demirci ise; arkadaşları ile Ardahan’da üretilen balların satışında yaşanan sorunlar nedeniyle kooperatif kurar ancak ömrü 8 yıl sürer, diğer girişimleri de sonuçsuz kalır.(8)

Çifteler ve Yüksek KE mezunu Tahsin Yücel ise; ‘Arıcılık Bilgileri’ (19) kitabını 1962 de yayınlar. Kitabın ilgi gördüğü toplam 15.000 baskıya ulaştığı öğrenilmiştir.(20) Konusunda uzmanın parmakla sayıldığı yıllarda arıcılık konusunda kitap da yazan öğretmenler; eğitim, aydınlanma ve kırsal kalkınmada örgütlenme bilinci ile kooperatif, dernek, vd. kurmaya daima önem vermişlerdir.

Arıcılık konusunda benzer çalışmaları görülen; Mehmet Keleş, Ali Kılıç, Süleyman Elçi (İvriz), Kemal Gökdemir (Savaştepe), Abdullah Sayın, Halime Akyol, Selahattin Kocataş (Arifiye), Sefer Ertaş (Ladik), Hüseyin Akbaş (Gönen), Mustafa Turan, Fehmi Bayraktaroğlu, Ali Bükrek (Cilavuz), Necati Erdoğan (Beşikdüzü), Feyzullah Düzen, Halil Özalp (Kızılçullu), Hakkı Seyman (Gölköy), Azmi Emiroğlu, Ziya Küçükyılmaz,Mustafa Poyraz, Halim Buz, Mahmut Tuğcu, Süleyman Demirci, Dursun Çil, Nuri Ağman, Tahsin Çınar, Osman Çınar (Pamukpınar) ve ismini yazamadığımız binlerce öğretmenimizin ‘alın teri’ ile sağlanan gelişme aşağıda belirtildiği üzere önemli ekonomik hacimlere ulaşmıştır.

Örnek verdiğimiz enstitülülerin arıcılık dışındaki tarım kollarında da girişimleri olmasına karşın örnekler inceleme konumuzla sınırlı tutulmuştur. Çalışmaları bu güne yansıyan enstitülülerin arıcılığımıza hızlandıran etkisi yapan girişimlerinin etkisi, 1935-2019 verilerinde görülebilir. 1935 arıcılık verilerine göre ülkemizde; 1.095.474 eski, 8.614 fenni kovan mevcudu olup, yıllık bal üretimi ise 4.339 tondur. (2) 2019 yılında ise, 198.992 eski, 7.929.368 fenni olmak üzere toplamda 8.128.360 adet kovana ve yıllık 109.330 ton bal üretimine, önemli bir kısmı aile işletmesi olan 81 bin işletmeye ulaşılmıştır.(21) % 98’i fenni olmak üzere kovan adedinde dünyada 3. sırada olan ülkemizin geldiği bu noktada MEÇHUL ÖĞRETMENLERİMİZİN ciddi çabası olduğu görülmektedir.

80 yıl önce ‘Cumhuriyetimizin köydeki soluğu olmayı’ (22) amaçlayan Köy Enstitülerinin öncüsü YÜCEL-TONGUÇ-BAYIR’ların ve öğrencileri MEÇHUL ÖĞRETMENLERİMİZİN var ettiği aydınlığa her zamankinden fazla ihtiyacımız olduğu düşüncesindeyiz.

Kaynaklar:

1-Sessiz Devrim:Köy Enstitüleri/Uğur Mumcu-Cumhuriyet-28.01.2020
2-Dünden bugüne Türkiye’de Arıcılık/Perihan Sarısöz-Altıparmak
3-Köy Enstitüleri Gerçeği (6) /Nedim Menekşe
4-Son dersini kır saçlı öğrencileri ile yaptı/Akşam-23.06.1970
5-Ziraat Ömer’e veda/Yeni İstanbul-1970 Mayıs
6-Arifiye Köy Enstitüsü/S.Edip Balkır
7-Köy Enstitüleri Yolunda/Halit Ağanoğlu
8-Cilavuz Köy Enstitüsü/Firdevs Gümüşoğlu
9-www.umayherbal.com
10-Amil Üstündağ’la görüşme/24.10.2019
11-Arı Çobanı/Cumhuriyet-13.06.1976
12-Yerkesik Nah. Arıcılık Faaliyetleri Lisans Tezi-İstanbul Ünv./Ahmet Anbarlı-1982
13-Mehmet Çelik’le görüşme/20.03.2020
14-Köy Enst. ve Toplum Kalkınması/B.Mutlu Aydın
15-www.menemeninsesi.com/Cumhuriyet Çınarları-25.05.2018
16-www.dinarhaberleri.com/19.04.2011
17-www.cansaati.org/22.01.2006
18-Eski parlamenter arıcılık yapıyor/Milliyet-04.02.1985
19-Arıcılık Bilgileri/Tahsin Yücel
20-Tahsin Yücel’le görüşme/22.01.2020
21-http://arastirma.tarim.gov.tr/aricilik
22-Göğüne Sığmayan Bulut/Emin Özdemir

4 YORUMLAR

  1. Cumhuriyeti kuran ve yaşatan büyuklerimizin ülkü birliği içinde fedakarca calişmalari ve emekleri için minnetrarız. Bu amaca ulaşmamızı sağlayan köy enstütüsü kurucuları ve yaşatanlari değerli öğretmenlerimizi saygı ve minnetle aniyorum.
    Bu degerli bilgileri bize veren Sayın Sercan Ünsal beyi takdirle tebrik ediyorum

  2. Kaleminize sağlık. Çok detaylı, akıcı bir çalışma olmuş. Azmin, fedakarlığın, idealizmin, yoktan var etmenin ve üretimin simgesi olan Köy Enstütüleri hakkında değerli bir yazı.
    Tebrik ederim.
    Saygılarımla.

  3. Çok güzel kalemine sağlık. Okurken insanın içi sızlıyor ne büyük emeklerle var ettiğimiz üretkenliği terk ederek tüketici bir kalıba konulduk. Bu şekilde üretmeden tüketen bir nesil yetişiyor. Bu kalıbı bilinçli olarak hazırlayan siyasetçi ve yöneticilere de yazıklar olsun.

  4. SEVGİLİ SERCAN, KUTLUYORUM. YAPTIĞIN ÇOK DEĞERLİ ARAŞTIRMA KÖY ENSTİTÜLERİ’NİN ÜRETKENLİĞİNİN VE ÇEVRESİNE YARARLI OLMASININ BİR ÖRNEĞİNİ GÖSTERMİŞSİN. BABAN SEVGİLİ NİYAZİ ÜNSAL DA BÜYÜK BİR HUZUR BULMUŞTUR.
    NOT: ARICILIK KONUSUNDA KARS YÖRESİNDE CİLAVUZ KÖY ENSTİTÜSÜ MEZUNU, PEDAGOJİ MEZUNU MECİT AŞKAN DA ÇALIŞMALAR YAPTI. HATTA 1974 YILLARINDA BUNUN PAZARLAMASINDA BULUNDU, EDİRNE’YE BİZE KADAR ULAŞTIRMIŞTI.

BİR CEVAP BIRAK

Yorum yap!
Adınızı giriniz